Von dem Machandelboom

von Philipp Otto Runge

ANZEIGE


Dat is nu all lang heer, wol twe dusend Johr, do wöör dar en ryk Mann, de hadd ene schöne frame Fru, un se hadden sik beyde sehr leef, hadden awerst kene Kinner, se wünschden sik awerst sehr welke, und de Fru bedd'd so veel dorüm Dag un Nacht, man se kregen keen und kregen keen. Vör erem Huse wöör en Hof, dorup stünn en Machandelboom, ünner dem stünn de Fru eens im Winter un schelld sik enen Appel, un as se sik den Appel so schelld, so sneet se sik in'n Finger, un dat Blood feel in den Snee. ~Ach«, säd de Fru und süft'd so recht hoog up, un seg dat Blood vör sik an un wöör so recht wehmödig: »hadd ik doch en Kind, so rood as Blood un so witt as Snee.« Un as se dat säd, so wurr ehr so recht fröhlich to Mode: ehr wöör recht, as schull dat wat warden. Da güng se to dem Huse, un't güng een Maand hen, de Snee vorgüng: un twe Maand, do wöör dat gröön: un dre Maand, do kömen de Blömer uut der Eerd: un veer Maand, do drungen sik alle Bömer in dat Holt, un de grönen Twyge wören all in eenanner wussen: door süngen de Vögelkens, dat dat ganße Holt schalld, un de Blöiten felen von den Bömern: do wöör de fofte Maand wech, un se stünn ünner dem Machandelboom, de röök so schön, do sprüng ehr dat Hart vör Freuden, un se füll up ere Knee un kunn sik nich laten: un as de soste Maand vorby wöör, do wurren de Früchte dick un staark, do wurr se ganß still: und de söwde Maand, do greep se na den Machandelbeeren un eet se so nydsch, do wurre se trurig un krank:

da güng de achte Maand hen, un se reep eren Mann un weend un säd: »wenn ik staarw, so begraaf my ünner den Machandelboom.« Do wurr se ganß getrost un freude sik, bet de neegte Maand vorby wöör, do kreeg se en Kind so witt as Snee und so rood as Blood, un as se dat seeg, so freude se sik so, dat se stürw.

Do begroof ehr Mann se ünner den Machandelboom, un he füng an to wenen so sehr: ene Tyd lang, do wurr dat wat sachter, und do he noch wat weend hat, do hüll he up, un noch en Tyd, do nöhm he sik wedder eine Fru.

Mit de tweden Fru kreeg he ene Dochter, dat Kind awerst von der eersten Fru wöör en lüttje Sähn un wöör so rood as Blood un so witt as Snee. Wenn de Fru ere Dochter so anseeg, so hadd se se so leef, awerst denn seeg se den lüttjen Jung an, und dat güng ehr so dorch't Hart, un ehr düchd, as stünn he ehr allerwegen im Weg, un dachd denn man jümmer, wo se ehr Dochter all dat Vörmägent towenden wull, un de Böse gaf ehr dat in, dat se dem lüttjen Jung ganß gramm wurr und stödd em herüm von een Eck in de anner un buffd em hier un knuffd em door, so dat dat aarme Kind jümmer in Angst wöör. Wenn he denn uut de School köhm, so hadd he keine ruhige Städ.

Eens wöör de Fru up de Kamer gaan, do köhm de lüttje Dochter ook herup und säd:

»Moder, gif my enen Appel.« - »Ja, myn Kind«, säd de Fru un gaf ehr enen schönen Appel uut der Kist; de Kist awerst hadd enen grooten sworen Deckel mit en groot schaarp ysern Slott. »Moder«, säd de lüttje Dochter, »schall Broder nich ook enen hebben?« Dat vördrööt de Fru, doch säd se: »ja, wenn he uut de School kummt.« Un as se uut dat Fenster wohr wurr, dat he köhm, so wöör dat recht, as wenn de Böse äwer her köhm, un se grappst to un nöhm erer Dochter den Appel wedder wech un säd: »du schalst nich ehr enen hebben as Broder.« Do smeet se den Appel in de Kist un maakd de Kist to: do köhm de lüttje Jung in de Döhr, do gaf ehr de Böse in, dat se fründlich to em säd: »myn Sähn, wullt du enen Appel hebben?« un seeg em so hastig an. »Moder«, säd de lüttje Jung, »wat sühst du gräsig uut! ja, gif my enen Appel.« Do wöör ehr, as schull se em toreden. »Kumm mit my«, säd se un maakd den Deckel up, »hahl dy enen Appel heruut.« Un as sik de lüttje Jung henin bückd, so reet ehr de Böse, bratsch! slöög se den Deckel to, dat de Kopp afflöög un ünner de roden Appel füll. Da äwerleep ehr dat in de Angst, un dacht: »kunn ik dat von my bringen!« Da güng se bawen na ere Stuw na erem Draagkasten un hahl' uut de bäwelste Schuuflad enen witten Dook un sett't den Kopp wedder up den Hals und bünd den Halsdook so üm, dat'n niks sehn kunn, un sett't em vör de Döhr up enen Stohl un gaf em den Appel in de Hand.

Do köhm doorna Marleenken to erer Moder in de Kääk, de stünn by dem Führ un hadd enen Putt met heet Water vör sik, den röhrd se jümmer ümm. »Moder«, säd Marleenken, »Broder sitt vör de Döhr un süht ganß witt uut un hett enen Appel in de Hand, ik heb em beden, he schull my den Appel gewen, awerst he antwöörd my nich:

do wurr my ganß grohich.« - »Gah nochmaal hen«, säd de Moder, »und wenn he dy nich antworden will, so gif em eens an de Oren.« Do güng Marleenken hen un säd: »Broder, gif my den Appel.« Awerst he sweeg still; do gaf se em eens up de Oren, do feel de Kopp herünn, doräwer vörschrock se sik un füng an to wenen un to roren: un löp to erer Moder un säd: »ach, Moder, ik hebb mynem Broder den Kopp afslagen«, un weend un weend un wull sik nich tofreden gewen. »Marleenken«, säd de Moder, »wat hest du dahn! awerst swyg man still, dat et keen Mensch maarkt, dat is nu doch nich to ännern; wy willen em in Suhr kaken.« Do nöhm de Moder den lüttjen Jung un hackd em in Stücken, ded de in den Putt un kaakd em in Suhr. Marleenken awerst stünn daarby un weend un weend, un de Tranen füllen all in den Putt, un se bruukden goor keen Solt.

Da köhm de Vader to Huus un sett't sik to Disch un säd: »wo is denn myn Sähn?« Da droog de Moder ene groote groote Schöttel up mit Swartsuhr, un Maarlenken weend un kunn sich nich hohlen. Do söd de Vader wedder: »wo is denn myn Sähn?« - »Ach«, säd de Moder, »he is äwer Land gaan, na Mütten erer Grootöhm: he wull door wat blywen.« - »Wat dait he denn door? und heft my nich maal Adjüüs sechd!« - »0, he wull geern hen un bed my, of he door woh sos Wäken blywen kunn; he is jo wohl door uphawen.« - »Ach«, säd de Mann, »my is so recht trurig! Dat is doch nich recht, he hadd my doch Adjüüs sagen schullt.« Mit des füng he an to äten un säd: »Marleenken, wat weenst du? Broder wart wol wedder kamen.« - »Ach, Fru«, säd he do, »wat smeckt my dat Aeten schöön! gif my mehr!« Un je mehr he eet, je mehr wull he hebben un säd:

»geeft my mehr, gy schöhlt niks door af hebben, dat is, as wenn dat all myn wär.« Un he eet un eet, un de Knakens smeet he all ünner den Disch, bet he allens up hadd. Marleenken awerst güng hen na ere Commod un nöhm ut de ünnerste Schuuf eren besten syden Dook un hahl all de Beenkens und Knakens ünner den Disch heruut un bünd se in den syden Dook und droog se vör de Döhr un weend ere blödigen Tranen. Door läd se se ünner den Machandelboom in dat gröne Gras, un as se se door henlechd hadd', so war ehr mit eenmal so recht licht, un weend nich mer. Do füng de Machandelboom an, sik to bewegen, un de Twyge deden sik jümmer so recht von eenanner un denn wedder tohoop, so recht, as wenn sik eener so recht freut un mit de Händ so dait. Mit des so güng dar so'n Newel von dem Boom, un recht in dem Newel dar brennd dat as Führ, un uut dem Führ dar flöög so'n schönen Vagel heruut, de süng so herrlich un flöög hoog in de Luft, un as he wech wöör, do wöör de Machandelboom, as he vörhen west wöör, un de Dook mit de Knakens wöör wech. Marleenken awerst wöör so recht licht un vörgnöögt, recht as wenn de Broder noch leewd. Do güng se wedder ganß lustig in dat Huus by Disch un eet.

De Vageh awerst flöög wech un sett't sik up enen Goldsmidt syn Huus un füng an to singen:

»mein Mutter, der mich schlacht',
mein Vater, der mich aß,
mein Schwester, der Marlenichen,
sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch,
legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön
Vagel bün ik!«

ANZEIGE

De Goldsmidt seet in syn Waarkstäd un maakd ene gollne Kede, do höörd he den Vagel, de up syn Dack seet un süng, un dat dünkd em so schöön. Da stünn he up, un as he äwer den Süll güng, do vörlöör he eenen Tüffel. He güng awer so recht midden up de Strat hen, eenen Tüffel un een Sock an: syn Schortfell hadd he vör, un in de een Hand hadd he de golln Kede un in de anner de Tang; un de Sünn schynd so hell up de Strat. Door güng he recht so staan und seeg den Vagel an. »Vagel«, secht he do, »wo schöön kanst du singen! Sing my dat Stück nochmaal.« - »Nee«, secht der Vagel, »twemaal sing ik nich umsünst. Gif my de golln Kede, so will ik dy't nochmaal singen.« -»Door«, secht de Goldsmidt, »hest du de golln Kede, nu sing my dat nochmaal.« Do köhm de Vagel un nöhm de gohln Kede so in de rechte Poot un güng vor den Goldsmidt sitten un süng:

Da flög de Vagel wech na enem Schooster und sett't sik up den syn Dack un süng:

»mein Mutter, der mich schlacht',
mein Vater, der mich aß,
mein Schwester, der Marlenichen,
sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch,
legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön
Vagel bün ik!«

De Schooster höörd dat un leep vör syn Döhr in Hemdsaarmels un seeg na syn Dack un mussd de Hand vör de Ogen hohlen, dat de Sünn em nich blend't. »Vagel«, secht he, »wat kannst du schöön singen.« De rööp he in syn Döhr henin: »Fru, kumm mal heruut, dar is een Vagel: süh mal den Vagel, de kann maal schöön singen.« Do rööp he syn Dochter un Kinner un Gesellen, Jung un Maagd, un se kömen all up de Strat un seegen den Vagel an, wo schöön he wöör, un he hadd so recht rode un gröne Feddern, un üm den Hals wöör dat as luter Gold, un de Ogen blünken em im Kopp as Steern. »Vagel«, sägd de Schooster, »nu sing my dat Stück nochmaal.« - »Ne«, secht de Vagel, »twemaal sing ik nich umsünst, du must my wat schenken.« - »Fru«, säd de Mann, »gah na dem Bähn: up dem bäwelsten Boord door staan een Poor rode Schö, de bring herünn.« Do güng de Fru hen un hahl de Schö. »Door, Vagel«, säd de Mann, »nu sing my dat Stück nochmaal.« Do köhm de Vagel un nöhm de Schö in de linke Klau um flöög wedder up dat Dack un süng:

»mein Mutter, der mich schlacht',
mein Vater, der mich aß,
mein Schwester, der Marlenichen,
sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch,
legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön
Vagel bün ik!«

ANZEIGE

Un as he uutsungen hadd, so flöög he wech:

de Kede hadd he in de rechte und de Schö in de linke Klau, un he flöög wyt wech na ene Mähl, un de Mähl güng: »klippe klappe, klippe klappe, klippe klappe.« Un in de Mähl door seeten twintig Mählenburßen, de hauden enen Steen un hackden: »hick hack, hick hack, hick hack«, un de Mähl güng:

»klippe klappe, klippe klappe, klippe klappe.«

ANZEIGE

Do güng de Vagel up enen Lindenboom sitten, de vör de Mähl stünn un süng:

»mein Mutter, der mich schlacht'«,
do höörd een up,
»mein Vater, der mich aß«,
do höörden noch twe up un höörden dat,
»mein Schwester, der Marlenichen«,
do höörden wedder veer up,
»sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch«,
nu hackden man noch acht,
»legt's unter«
nu noch man fyw,
»den Machandelbaum.«
nu noch man een.
»Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön Vagel bün ik!«

ANZEIGE

Do hüll de lezte ook up un hadd dat lezte noch höörd. »Vagel«, secht he, »wat singst du schöön! Laat my dat ook hören, sing my dat nochmaal.« - »Ne«, secht de Vagel, »twe-maal sing ik nich umsünst, gif my den Mählensteen, so will ik dat nochmaal singen.« -»Ja«, secht he, »wenn je my alleen tohöörd, so schullst du em hebben.« - »Ja«, säden de annern, »wenn he nochmaal singt, so schall he em hebben.« Do köhm de Vagel herünn, un de Möhlers saat'n all twintig mit Böhm an un böhrden Steen up: »hu uh uhp, hu uh uhp, hu uh uhp!« Do stöök de Vagel den Hals döör dat Lock un nöhm em üm as enen Kragen un flöög wedder up den Boom un süng:

»mein Mutter, der mich schlacht',
mein Vater, der mich aß,
mein Schwester, der Marlenichen,
sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch,
legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön
Vagel bün ik!«

ANZEIGE

Un as he dat uutsungen hadd, do deed he de Flünk von eenanner un hadd in de rechte Klau de Kede un in de linke de Schö un üm den Hals den Mählensteen und floog wyt wech na synes Vaders Huse.

In de Stuw seet de Vader, de Moder un Marleenken by Disch, un de Vader säd:

»ach, wat waart my licht, my is recht so good to Mode.« - »Nä«, säd de Moder, »my is recht so angst, so recht, as wenn en swoor Gewitter kummt.« Marleenken awerst seet un weend un weend; da köhm de Vagel anflegen, un as he sik up dat Dack sett't:

»ach«, säd de Vader, »my is so recht freudig, un de Sünn schynt buten so schöön, myis recht, as schull ik enen olen Bekannten weddersehn.« - »Ne«, säd de Fru, »my is so angst, de Täne klappern my, un dat is my as Führ in den Adern.« Un se reet sik ehr Lyfken up und so mehr, awer Marleenken seet in den Eck un weend un hadd eren Platen vör de Ogen un weend den Platen ganß meßnatt. Do sett't sik de Vagel up den Machandelboom un süng:

»mein Mutter, der mich schlacht'«,

ANZEIGE

Do hüll de Moder de Oren to un kneep de Ogen to un wull nich sehn un hören, awer dat bruusde ehr in de Oren as de allerstaarkste Storm, un de Ogen brennden ehr un zackden as Blitz.

»Mein Vater, der mich aß«,

ANZEIGE

»Ach, Moder«, secht de Mann, »door is en schöön Vagel, de singt so herrlich, de Sünn schynt so warm, und dat rückt as luter Zinnemamen.«

»Meine Schwester, der Marlenichen«,

ANZEIGE

Do läd Marleenken den Kopp up de Knee un weend in eens wech, de Mann awerst säd:»ik ga henuut, ik mutt den Vagel dicht by sehn.« - »Ach, gah nich«, säd de Fru, »my is, as beewd dat ganße Huus un stünn in Flammen.« Awerst de Mann güng henuut un seeg den Vagel an.

»Sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch,
legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat vör'n schöön
Vagel bün ik!«

ANZEIGE

Mit des leet de Vagel de gollne Kede fallen, un se feel dem Mann jüst um'n Hals, so recht hier herüm, dat se recht so schöön passd. Do güng he herin un säd: »süh, wat is dat vör'n schöön Vagel, heft my so ne schöne gollne Kede schenkd un süht so schöön uut.« De Fru awerst wöör so angst, un füll langs in de Stuw hen, un de Mütz füll ehr von dem Kopp. Do süng de Vagel wedder: »mein Mutter, der mich schlacht'«, »Ach, dat ik dusend Föder ünner de Eerd wöör, dat ik dat nich hören schull!«

»Mein Vater, der mich aß«,

ANZEIGE

Do füll de Fru vör dood nedder.

»Mein Schwester, der Marlenichen«,

ANZEIGE

»Ach«, säd Marleenken, »ik will ook henuut gahn un sehn, of de Vagel my wat schenkt?« Do güng se henuut.

»Sucht alle meine Benichen,
bind't sie in ein seiden Tuch«,

ANZEIGE

Do smeet he ehr de Schöh herünn.

»Legt's unter den Machandelbaum.
Kywitt, kywitt, wat för'n schöön Vagel bün ik!«

ANZEIGE

Do wöör ehr so licht un frölich. Do truck se de neen roden Schö an un danßd un sprüng herin. »Ach«, säd se, »ick wöör so trurig, as ik henuut güng, un nu is my so licht! Dat is maal en heerhichen Vagel, hett my en Poor rode Schö schenkd.« - »Nee«, säd de Fru un sprüng up, un de Hoor stünnen ehr to Baarg as Führsflammen, »my is, as schull de Welt ünnergahn, ik will ook henuut, of my lichter warden schull.« Un as se uut de Döhr köhm, bratsch! smeet ehr de Vagel den Mählensteen up den Kopp, dat se ganß tomatscht wurr. De Vader un Marleenken höörden dat un güngen henuut: do güng en Damp un Flamm un Führ up von der Städ, un as dat vorby wöör, do stünn de lütje Broder door, un he nöhm synen Vader un Marleenken by der Hand, un wören alle dre so recht vergnöögt un güngen in dat Huus by Disch un eeten.

ANZEIGE


Von dem Machandelboom.
Philipp O. Runge, Wolfgang Koeppen
Insel Verlag, 1987; ISBN: 3-458-19036-8
56 S., gebundene Ausgabe, Euro 9.80

Ein Märchen nach Philipp Otto Runge mit einer Nacherzählung und einem Nachwort von Wolfgang Koeppen.

Prof. Dr. H. Röllecke, der führende Grimm-Forscher, schrieb u.a. ein kurzgefaßtes Buch über 'Die Märchen der Gebrüder Grimm'. Darin finden wir Kapitel über 'Philipp Otto Runges Mustertexte':

"Man sagt nicht zuviel, wenn man die beiden Runge'schen Texte (Machandelboom und der Fischer un syne Fru) als ' Urmeter ' der Grimm'schen Märchen bezeichnet."

ANZEIGE

Von dem Machandelboom ist die wunderbare Schilderung einer Schwangerschaft - IM EINKLANG mit der NATUR - von einem Mann "erlebt"!

In der o.g. sehr schönen Insel-Ausgabe hat Wolfgang Koeppen ein wunderschönes Nachwort geschrieben:

Der Machandelboom, ehrwürdiges Relikt der Sage, Kinderlust und Versteck, sitzen unterm Hollerbusch, in der Ratsapotheke Juniperus Sabina, des Baumes Stärke, Saft oder Pulver, empfängsnisverhütend oder abtreibend. Für mich war der Machandelboom eines der schönsten Märchen. Draussen war Winter. verschneiter Weg. Ich war geborgen. Im Sommer trug der Wachholder dunkle Früchte... Es war die Abendstunde der Liebe und des Verzeihens in der Brüderlichkeit der Schöpfung. Die schreckliche Nachricht konnte dem Kind nicht schaden, das Böse war, erzählt, schon besiegt... Ein Buch in den Händen der Mutter, die es den Kindern vorlasen zur Nacht, fast ein Synonym für Muttersprache, Mutterlaut. Erst später, als mit der marschierenden Zivilisation der Fortschritt kam, die Dämmerung zurückdrängte, das Gasglühlicht summte, das elektrische Licht eine kaltblendende Zukunft versprach, nannte man die Sammlung Grimms grimmige Märchen. Die Alpträume kamen mit der Aufklärung, der kommoden Schaltertechnik der Lampen, später der Science fiction-Geräte am Kinderbett..."

ANZEIGE

Es ist eine sehr realistische Beschreibung. Erst die plattdeutsche Mundart verwandelt die harte Wirklichkeit in das Märchen, das trauliche Tableau des Lebens in einer frommen Kleinstadt. Der Text berichtet Grausames, Verbrechen, Mord aus einer Welt, die sich für heil hält, was das auch sein mag...

zurück
© 2000-2010 Geburtskanal ™
Impressum

Aktualisiert: 25.11.2011  webmaster@geburtskanal.de
ANZEIGE